Odpady niebezpieczne to odpady wykazujące co najmniej jedną właściwość niebezpieczną — toksyczność, zakaźność, żrącość, łatwopalność, mutagenność lub ekotoksyczność. W sprzątaniu specjalistycznym obejmują materiały skażone biologicznie (płyny ustrojowe, tkanki), zużyte środki ochrony osobistej, rodentycydy, insektycydy, materiały budowlane zawierające mykotoksyny oraz odpady medyczne. Wymagają utylizacji przez podmiot posiadający stosowne zezwolenia.
Odpady niebezpieczne — co warto wiedzieć
Odpady niebezpieczne (ang. hazardous waste, niem. gefährliche Abfälle) to kategoria odpadów zdefiniowana w ustawie z dnia 14 grudnia 2012 r. o odpadach (Dz.U. 2013 poz. 21 z późn. zm.) oraz Rozporządzeniu Ministra Klimatu z dnia 2 stycznia 2020 r. w sprawie katalogu odpadów. Odpady klasyfikuje się jako niebezpieczne na podstawie właściwości określonych w załączniku III do dyrektywy ramowej UE 2008/98/WE: HP1 (wybuchowe), HP2 (utleniające), HP3 (łatwopalne), HP4 (drażniące), HP5 (toksyczne), HP6 (toksyczne narządowo), HP7 (rakotwórcze), HP8 (żrące), HP9 (zakaźne), HP10 (szkodliwe dla rozrodczości), HP11 (mutagenne), HP12 (uwalniające gazy toksyczne), HP13 (uczulające), HP14 (ekotoksyczne), HP15 (niebezpieczne po zakończeniu procedury unieszkodliwiania).
W katalogu odpadów odpady niebezpieczne oznaczone są gwiazdką () przy kodzie. Kody najczęściej spotykane w sprzątaniu specjalistycznym to: 18 01 03 — odpady, których zbieranie i usuwanie podlega specjalnym wymogom ze względu na zapobieganie zakażeniu (materiały skażone płynami ustrojowymi, tkankami, krwią); 18 01 02* — części ciała i organy oraz pojemniki na krew i konserwanty; 15 02 02* — sorbenty, materiały filtracyjne, tkaniny do wycierania i ubrania ochronne zanieczyszczone substancjami niebezpiecznymi; 20 01 31* — leki cytotoksyczne i cytostatyczne; 20 01 21* — lampy fluorescencyjne i inne odpady zawierające rtęć; 16 05 06* — chemikalia laboratoryjne i analityczne.
Dla firmy sprzątającej odpady niebezpieczne generowane są przy niemal każdej realizacji specjalistycznej. Po zgonach — materiały nasycone płynami ustrojowymi (materace, wykładziny, odzież, pościel), zużyte kombinezony ochronne, maski, rękawice, sorbenty, filtry HEPA, materiały budowlane nasycone ptomainami. Po pożarach — materiały zawierające azbest (starsze budynki), sorbenty nasycone produktami spalania tworzyw sztucznych (dioksyny, cyjanki). Po zalaniach — materiały budowlane skażone mykotoksynami (Stachybotrys). Po zbieraczach — przeterminowane leki, strzykawki, chemikalia niewiadomego pochodzenia, odpady biologiczne (odchody, martwe zwierzęta). Przy DDD — resztki rodentycydów, zużyte stacje deratyzacyjne, opakowania po preparatach biobójczych.
Obowiązki prawne związane z odpadami niebezpiecznymi są ścisłe. Wytwórca odpadów (firma sprzątająca) jest odpowiedzialny za ich prawidłowe zagospodarowanie. Odpady niebezpieczne muszą być gromadzone oddzielnie od odpadów komunalnych, w oznakowanych, szczelnych pojemnikach lub workach. Transport odpadów niebezpiecznych wymaga wpisu do rejestru BDO (Baza Danych o Odpadach). Przekazanie odpadów do utylizacji wymaga karty przekazania odpadu (KPO) wystawianej w systemie BDO. Utylizacja może być wykonana wyłącznie przez podmiot posiadający zezwolenie na przetwarzanie odpadów niebezpiecznych — najczęściej metodą termiczną (spalanie w spalarni odpadów niebezpiecznych) lub chemiczną (neutralizacja).
Nieprawidłowe postępowanie z odpadami niebezpiecznymi niesie poważne konsekwencje. Wyrzucenie odpadów niebezpiecznych do kontenerów na odpady komunalne jest wykroczeniem zagrożonym grzywną, a w przypadku skażenia środowiska — przestępstwem z art. 183 Kodeksu karnego (kara pozbawienia wolności od 1 do 10 lat). Profesjonalna firma sprzątająca musi posiadać wpis do rejestru BDO i umowę z uprawnionym podmiotem utylizacyjnym.
- Utylizacja materiałów skażonych biologicznie po zgonach — materace, wykładziny, odzież, pościel nasycone płynami ustrojowymi i ptomainami
- Utylizacja zużytych środków ochrony osobistej — kombinezony, maski FFP3, rękawice, ochraniacze na buty po kontakcie ze skażeniem biologicznym
- Utylizacja materiałów budowlanych zawierających mykotoksyny — płyty GK, tynki, tapety zasiedlone przez Stachybotrys chartarum
- Usuwanie przeterminowanych leków i chemikaliów z mieszkań zbieraczy — niewiadomego pochodzenia substancje wymagające profesjonalnej utylizacji
- Utylizacja resztek rodentycydów i insektycydów — opakowania i zużyte stacje deratyzacyjne jako odpady niebezpieczne
- Usuwanie materiałów zawierających azbest po pożarach w starszych budynkach — wymaga wyspecjalizowanego podwykonawcy z uprawnieniami
- Utylizacja zużytych filtrów HEPA po dekontaminacji biologicznej — filtry nasycone zarodnikami i mykotoksynami jako odpady zakaźne
- Odpady niebezpieczne muszą być gromadzone oddzielnie od komunalnych w oznakowanych, szczelnych pojemnikach — mieszanie odpadów jest naruszeniem prawa
- Firma sprzątająca generująca odpady niebezpieczne musi posiadać wpis do rejestru BDO i wystawiać karty przekazania odpadu (KPO) w systemie elektronicznym
- Każde przekazanie odpadów niebezpiecznych do utylizacji musi być udokumentowane kartą KPO — brak dokumentacji oznacza odpowiedzialność wytwórcy za dalszy los odpadów
- Wyrzucenie odpadów niebezpiecznych do kontenerów komunalnych jest przestępstwem z art. 183 Kodeksu karnego — zagrożonym karą pozbawienia wolności do 10 lat
- Koszt utylizacji odpadów niebezpiecznych powinien być wkalkulowany w cenę usługi i transparentnie komunikowany klientowi — jest to istotna pozycja kosztowa
- W protokole odbioru prac warto odnotować ilość i rodzaj odpadów niebezpiecznych wraz z numerem KPO — stanowi to zabezpieczenie prawne firmy i dowód profesjonalnego postępowania
